نویسندگان: محبوبه انتظاری و  مهدی مطیع چکیده غزوه بدر کبری از مهم­ترین غزوه­های تاریخ اسلام است و ریشه‌یابی علل وقوع این رویداد پس از گذشت حدود یک و نیم هزاره از طلوع فجر اسلام، همچنان یکی از دغدغه­های اصلی مورخان و اندیشمندان جهان اسلام است. سیره­نویسان متقدم که نخستین شارحان غزوات پیامبرند، طراح اصلی این عملیات را شخص پیامبر اسلام می­دانند. از نظر ایشان انگیزه سپاه اسلام از ورود به جنگ بدر، مصادره غنائم قابل‌توجه کاروان قریش بوده است. این در حالی است که آیات قرآن کریم که به مناسبت­های مختلف، حوادث جنگ بدر را نقد و بررسی می­کند، این…
جمعه, 10 ارديبهشت 1400 ساعت 07:10
نویسنده: میرزایی، علیرضا       چکیده: اعتقاد به معراج نبی مکرم اسلام از امور محل وفاق در بین مسلمانان است و اصل آن ریشه قرآنی دارد. در آن شب اسرارآمیز پیامبر با اراده الاهی در عوالم هستی سیر کرد و حقایقی از عالم برین، و درجات بهشتی و درکات جهنمی تعدادی از افراد امتش را ملاحظه کرد و پس از دیدار با تعدادی از انبیای سلف از سفر بازگشت. واگویی حقایق مشاهده‌شده با واکنش سلبی و منفی قریش مواجه شد. فصل مشترک تمام اندیشمندان اسلامی در وقوع معراج، ادراکات ویژه پیامبر در آن شب رازآلود است. در توجیه و تفسیر…
پنج شنبه, 09 ارديبهشت 1400 ساعت 17:27
نویسنده: رسالتی، سعید؛ رضا نژاد، عزالدین       چکیده: نصوص دال بر امامت ائمۀ اثنی­عشر(علیه السلام) به حدی در منابع شیعه فراوانی دارد که به‏آسانی می­توان بر آن ادعای تواتر کرد. برخی از این نصوص در منابع اهل سنت نیز یافت می­شود. «فیصل­نور» از نویسندگان معاصر وهابی، منکر تمامی نصوص امامت شده و به زعم خود در کتاب الامامة و النص این مسئله را از منابع شیعه به اثبات رسانده است. او در بخشی از این کتاب که به امام حسن مجتبی(علیه السلام) اختصاص یافته است، جریان صلح آن حضرت را با معاویه و همچنین سخنانی را که از آن…
چهارشنبه, 08 ارديبهشت 1400 ساعت 07:13
نویسندگان:  محمدطاهر عباس و سید علمدار حسین شاه چکیده مقاله: نسب‌شناسی را می‌توان شاخه‌ای از مطالعات شمرد که از نظر تاریخی، اجتماعی و حتی فقهی، دارای اهمیت بسیار، به‌ویژه برای شیعیان است. منابع نسب‌شناسی، آگاهی‌های اندکی در باره اعقاب عباس‌بن‌علی(علیه السلام) در اختیار ما می‌نهد. بر اساس مندرجات کتاب زاد الأعوان (تألیف‌یافته در سال ۱۳۱۵ق.) که تنها سند مورد استفاده منابع بعدی است، علویان عباسی‌تبارِ اواخر قرن پنجم هجری به هند آمدند و طایفه اعوان هند هم که اکنون علوی خوانده می‌شوند، بدیشان منسوب‌اند. این نوشتار، برای بررسی درستی این انتساب، منابع مورد استناد زاد الأعوان، یعنی سه کتاب: میزان…
شنبه, 23 اسفند 1399 ساعت 10:07
بر خلاف آنچه که بسیاری، تصور می کنند، رویکرد یکسان و فراگیری در میان عالمان اهل سنت، به جایگاه علمی و حتی رجالی امامان معصوم علیهم السلام وجود ندارد، اگرچه رویکرد غالب در میان آنان، تصویر فوق را تایید می نماید. در این میان جایگاه علمی امام جواد، امام هادی وامام عسکری علیهم السلام است که نخست از سوی فخر رازی در قرن ششم، مورد انتقاد قرار گرفت و ابن تیمیه حرانی آن را در قرن هشتم، پیگیری نمود. آثار محدودی همچون عبقات الانوار، اشاره ای به این رویکرد انتقادی نموده اند، اما به هر دلیل پرداخت درخوری بدان نداشته…
یکشنبه, 03 اسفند 1399 ساعت 17:50
نویسندگان: صفدر رجب زاده ،  محمدعلی وطن دوست،  علیرضا کهنسال چکیده آنچه در این نوشتار «رفعت مقام» نامیده شده است، استدلالی است که ابن تیمیه در کتب خود پیرامون توبه پیامبران و معصوم نبودن آنان از گناهان، اقامه کرده است. بر اساس این استدلال، پیامبران از گناهان معصوم نبوده و همواره به خاطر ارتکاب گناه نزد خداوند تضرع، و درخواست بخشش کرده‌اند. در باور ابن تیمیه این توبه با جایگاه پیامبران منافات ندارد و موجب کسر شأن آنان نمی‌شود، بلکه چنین توبه‌ای سبب رفعت مقام آنان می‌شود؛ چراکه خود خداوند دستور به توبه داده و خویش را تواب نامیده است.…
یکشنبه, 26 بهمن 1399 ساعت 13:18
نویسندگان: محمدجواد ياوري سرتختي، مرتضي علوي چکيده ويلفرد مادلونگ، خاورپژوه آلماني، مسئلة جانشيني پيامبر اکرم صلي الله عليه و آله و سلم را در کتاب «جانشيني محمد صلي الله عليه و آله و سلم» بررسي کرده است. ديدگاه وي نسبت به ديگر خاورپژوهان، اگرچه منصفانه‌ و عالمانه است، اما با نگاهي برون‌ديني و با تکيه بر منابع و روش اهل‌سنت و ديگر مستشرقان، به بررسي ابعاد شخصيت و رفتارهاي سياسي و اجتماعي اميرمؤمنان علي عليه السلام در بستر تاريخي آن پرداخته و ديدگاه‌هايي ارائه کرده که با مباني اعتقادي و گزاره‌هاي تاريخ تشيع و اهل‌بيت عليهم السلام سازگاري ندارد.    …
یکشنبه, 12 بهمن 1399 ساعت 01:35
نویسندگان: رضا باذلی، حسن ترکاشوند، رضا جلیلی چکیده ولایت ائمه اطهارعلیهم السلام از جمله باورهای اساسی شیعیان است. «ولایت» اقسامی دارد که یکی از اقسام آن «ولایت تکوینی» است. مراد از ولایت تکوینی، قدرت تصرف در کائنات و هستی است که ولیّ در اثر وصول به قرب الهی و به اذن و ارادۀ الهی واجد آن می‌‌شود. نوشتار حاضر ضمن اثبات ولایت تکوینی ائمه علیهم السلام، در صدد نقد شبهات ناصر القفاری در این باره است. روش گردآوری، کتاب‌خانه‌‌ای و روش پژوهش و اندیشه‌‌ورزی نیز تحلیلی و انتقادی است. با بررسی آیات و روایات اثبات شد که ولایت تکوینی ائمه…
شنبه, 04 بهمن 1399 ساعت 23:40
نویسنده: مهاجر، مصطفی مجله سراج منیر، شماره 32       چکیده: ابن تیمیه مدّعی است که به اتفاق اهل حدیث و غیر اهل حدیث، روایت «ان فاطمة علیها السّلام احصنت فرجها فحرم الله ذریتها علی النار» دروغ است؛ اما این ادعا از دو جهت دارای اشکال است. اولا این روایت در کتب متعدّد اهل حدیث که قبل از ابن تیمیه می زیستند و مورد تایید وی بوده اند، نقل شده و همچنین بعد از ابن تیمیه نیز این روایت را بزرگان اهل حدیث، در کتب متعدّد نقل کرده اند. ثانیا به نصّ روایات متعدّد دیگری از پیامبر صلّی الله علیه…
سه شنبه, 09 دی 1399 ساعت 16:41
نویسنده: کاووس روحی برندق چکیده: آيات ارث بخشي از آيات قرآني است كه از اهميت دوچندان در ميان آيات الاحكام برخوردار است و مباحث پردامنه تفسيري و فقهي درباره آن گواه بر اين مطلب است. يكي از مباحث تفسيري مربوط به آيات ارث، تخصيص يا عدم تخصيص آيات ارث به غير انبياي الهي عليهم السلام در ارث گذاري است. عموم مفسران اهل تسنن با استناد به سخن ابوبكر به نقل از رسول اكرم صلي الله عليه و آله وسلم كه: «انا معاشرَ الانبياء لا نُوَرِث، ما تركناهُ صدقهٌ» معتقدند كه اين حديث، مُخَصِص آيات ارث است. پژوهش حاضر از راه…
شنبه, 06 دی 1399 ساعت 22:33
نویسنده: کاظمی، سید محسن منبع: مطالعات تطبیقی قرآن و حدیث، بهار و تابستان 1393 - شماره 2 (11 صفحه - از 108 تا 118) چکیده: این پژوهش به نقد دیدگاه تفسیری عامه ، از دو آیه مربوط به ازدواج پیامبر(صلی الله علیه و آله) و زینب بنـت جحـش مـیپـردازد؛ دیدگاهی که بهانه کافی برای انکار عصـمت مطلقـه آن حضـرت در امـور شخصـی را در اختیـار غـرض ورزان میگذارد. گرچه این دو آیه هیچ اشاره ای به خرافات راه یافته در برخی روایات شان نزول نکرده اند، لیـک برخـی با استناد به همین روایات ، اموری ناروا همچون عشق به حرام…
چهارشنبه, 03 دی 1399 ساعت 16:41
نويسنده: سیدرضا هاشمی شاه‌ قبادی (پژوهش گر موسسه دارالاعلام لمدرسة اهل البیت قم و دانش‌پژوه تاریخ اهل بیت(ع) جامعة ‌المصطفی‌ العالمیة) بسیاری از دانشمندان اهل‌سنت، نزول آیه 274 سوره بقره، معروف به «آیه انفاق» را در شأن امیرالمؤمنین امام علی(ع) دانسته‌اند. ابن تیمیه با اقامه چند شبهه سعی در انکار این موضوع دارد. این مقاله سعی دارد، با مراجعه به منابع معتبر اهل‌سنت، به بررسی این ادعا بپردازد؛ بر اساس گزارشات و سند های متعدد، این شأن نزول از سوی بسیاری از دانشمندان شیعه و اهل‌سنت صحیح و پذیرفته شده است و روایات آن از طرق متعدد و توسط علمای…
چهارشنبه, 12 آذر 1399 ساعت 15:52
نویسنده: ابوترابی، محمود       چکیده: محمدحسین ذهبی از متفکران و اساتید علوم قرآن و حدیث معاصر می باشد. وی در کتاب معروف التفسیر و المفسرون پس از نقل بخش هایی از متن تفسیر امام حسن عسکری(ع) با عناوین: ولایه علی ؛ روایات مکذوبه فی فضل اهلبیت ؛ الشجره التی نهی آدم عن الاکل منها ؛ توسل الانبیاء و الامم السابقه بمحمد صلی االله علیه و سلم و باهل البیت ؛ و مانند آن بدون ارایه دلایل، این تفسیر را متهم به آفت غلو، خروج از دایره آموزه های معقول و مقبول گرایشات شیعی و تلاعب با نصوص قرآنی می…
سه شنبه, 13 آبان 1399 ساعت 08:38
نویسنده: ایزدی، مهدی       چکیده: برخی روایات ائمه اطهار (ع) از سوی منتقدان مذهب جعفری حمل بر تحریف قرآن کریم شده است. در این میان روایات امام صادق (ع) از اهمیت و گستره بیشتری برخوردار بوده و به گونه های زیر تقسیم می شود: روایات دال بر افزایش برخی عبارات یا واژگان به آیات، تبدیل واژگان قرآنی، اختلاف قرائات و کاهش آیات. در این مقاله تلاش شده تا هریک از گونه های روایات امام صادق (ع) در خصوص مسئله تحریف قرآن، از جنبه سندی ومتنی، نقد شده و در نهایت وجه صحیح دلالت روایات صحیح السند از میان آنها…
سه شنبه, 13 آبان 1399 ساعت 08:35
پاسخ: گروهی از دانشمندان مسلمان معتقدند در مواردی که وحیى در باره رخدادی به پیامبر (صلی الله علیه وآله) نمی‌رسید، آن‌جناب از روى اجتهاد خودش تصمیم می‌گرفت. البته ممکن بود که تصمیمات آن‌حضرت خلاف اولویت یا مصلحت بوده باشد. آنچه در آیات مربوط به واقعه “بدر” و “تبوک” در قرآن ذکر شده است، این است که خداوند پیامبرش را خطاب و عتاب می‌فرماید که چرا بر خلاف اولویت یا مصلحت عمل کرده است. گروهی دیگر از دانشمندان، بر این باورند که عصمت انبیا منافاتی با ترک اولی ندارد، ولی در عین حال در باره این آیات با استناد به دلایل…
سه شنبه, 13 آبان 1399 ساعت 02:35
نویسندگان: سید احمد محمودی سید مهران طباطبایی پوده منبع: تاریخ اسلام و ایران دوره جدید پاییز 1392 شماره 19 (پیاپی 109) چکیده: بررسی و تحلیل دلایل ظن بـه امامـت سـید محمـد از جملـه مسـائلی است که با وجود اهمیت آن ، تـاکنون مغفـول مانـده اسـت . روایـات دال بر تعلق امامت به فرزند بزرگ تر، وجود نص مبنی بر امامت سید محمد، عدم شناخت مفهوم بداء، عدم تصریح علنـی بـر امامـت امـام حسن عسکری (علیه السلام)، توجه و محبت خـاص امـام هـادی (علیه السلام) بـه سـید محمد، سابقه ی ظن بـه امامـت اسـماعیل و خفقـان دوره ی عباسـی و ایجاد…
یکشنبه, 04 آبان 1399 ساعت 20:50
نویسنده: ابوترابی، محمود       چکیده: محمدحسین ذهبی از متفکران و اساتید علوم قرآن و حدیث معاصر می باشد. وی در کتاب معروف التفسیر و المفسرون پس از نقل بخش هایی از متن تفسیر امام حسن عسکری(علیه السلام) با عناوین: ولایه علی ؛ روایات مکذوبه فی فضل اهلبیت ؛ الشجره التی نهی آدم عن الاکل منها ؛ توسل الانبیاء و الامم السابقه بمحمد صلی االله علیه و سلم و باهل البیت ؛ و مانند آن بدون ارایه دلایل، این تفسیر را متهم به آفت غلو، خروج از دایره آموزه های معقول و مقبول گرایشات شیعی و تلاعب با نصوص قرآنی…
شنبه, 03 آبان 1399 ساعت 14:54
(بر اساس تحلیل رویکردها و ادبیات معترضان و منابع اعتراض) نویسنده: هدایت‌پناه، محمدرضا؛ توحیدی‌نیا، روح‌‌الله       چکیده: مطابق نقل منابع، برخی شیعیان پس از صلح امام حسن علیه السلام، به مخالفت برخاسته، با عبارات موهن، آن امام را مورد خطاب قرار دادند. کم‌توجهی برخی محققان به مباحث مبهمی همچون گوناگونی اسناد و منابع، تنوع ادبیات اعتراض و نبود قرائت صحیح از گفته‌ها و نامشخص بودن بستر زمانی و مکانی اعتراض‌ها، سبب انعکاس این روایات در آثار مخالفان شده است. نوشتة حاضر می‌کوشد تا با توصیف دقیق و جامع واقعه، مدعای مخالفت نکردن بزرگان شیعه با امام حسن علیه السلام…
پنج شنبه, 01 آبان 1399 ساعت 17:15
نویسنده:  سیدامیر میرهلی چکیده مقاله: تاریخ دودمان اموی یکی از مهم‌ترین برهه‌های تاریخی در جهان اسلام است که تاریخ‌پژوهان پرشماری به بررسی آن پرداخته‌اند. کاوش در چگونگی برآمدن تا برافتادن این دودمان، شاخصه اصلی این پژوهش‌ها بوده است. اما فراکاوی و کالبدشکافی چرایی برآمدن و برافتادن امویان امری است که تاکنون چندان مورد توجه قرار نگرفته است. این در حالی است که در دهه‌های اخیر رهیافت‌های میان رشته‌ای و به دنبال آن بررسی چرایی برافتادن دودمان‌های تاریخی با بهره‌گیری از نظریات جامعه‌شناسی تاریخی، در تاریخ‌نگاری رواج چشم‌گیری داشته است. این نوشتار پژوهش‌های گوناگون صورت گرفته پیرامون امویان را در سه…
دوشنبه, 14 مهر 1399 ساعت 20:48
نویسنده:  سیدامیر میرهلی چکیده مقاله: تاریخ دودمان اموی یکی از مهم‌ترین برهه‌های تاریخی در جهان اسلام است که تاریخ‌پژوهان پرشماری به بررسی آن پرداخته‌اند. کاوش در چگونگی برآمدن تا برافتادن این دودمان، شاخصه اصلی این پژوهش‌ها بوده است. اما فراکاوی و کالبدشکافی چرایی برآمدن و برافتادن امویان امری است که تاکنون چندان مورد توجه قرار نگرفته است. این در حالی است که در دهه‌های اخیر رهیافت‌های میان رشته‌ای و به دنبال آن بررسی چرایی برافتادن دودمان‌های تاریخی با بهره‌گیری از نظریات جامعه‌شناسی تاریخی، در تاریخ‌نگاری رواج چشم‌گیری داشته است. این نوشتار پژوهش‌های گوناگون صورت گرفته پیرامون امویان را در سه…
سه شنبه, 08 مهر 1399 ساعت 18:11