سابقه دایره المعارف نویسی به قرنهای اولیه اسلام بر می گردد، دایره المعارف از نظر معنا مترادف با "موسوعه" ، جامع العلوم" ،‌ "دانشنامه" و " محیط المعارف" است. اینگونه کتابها بخش وسیعی از علوم و معارف و دانش بشری را فرا می گیرد. دایره المعارف- که غالباً به ترتیب الفبا است- از کاه تا کهکشان را در بر داشته و ذیل مدخل های متنوع و پراکنده با مقالات کوتاه یا بلند اصطلاحات علوم مختلف، عالمان و شخصیتهای مهم تاریخ و زمانها و مکانهای صاحب نام را معرفی می کند. بعضی از این دایره المعارف ها عمومی بوده و…
دوشنبه, 13 خرداد 1392 ساعت 00:00
جلوه هایی از پاسداری و مرزبانی از قرآن امام حسن عسکری(علیه السلام) علاوه بر تفسیر آیات الهی و انجام وظیفه تعلیم، تربیت و آموزش قرآنی و تفسیری، در صحنه فکر و عمل به «پاسداری از قرآن» و «مرزبانی از شریعت با قرآن» نیز می پرداخت. اینک جلوه هایی از تلاش مقدس آن امام را به نظاره می نشینیم. الف: پاسداری از قرآن از زمان نزول قرآن همیشه شبهات و سؤالاتی پیرامون برخی آیات قرآنی یا کل قرآن مطرح بوده است، جدای از منشأ خیر اندیشانه یا مانع تراشانه این سؤالات و شبهات، باید گستردگی آن را مرتبط با رویکرد علمی،…
شنبه, 28 ارديبهشت 1392 ساعت 10:00
طلوع در صریا ائمه هدی در ضمن پیشوایی جبهه حق و دفاع از حریم دیانت و بیان احکام و معارف الهی، به فعالیت های کشاورزی و آبادنی زمین توجه داشتند. از این رو، امام کاظم(علیه السلام) مزارعی احداث نمود که یکی از آنها «صریا» نام دارد. تلاش های امام و نظارت بر آبیاری و کشت و زرع این مکان موجب شد تا «صریا» به صورت روستایی آباد، با صفا، پرمحصول، با برکت و تولید کننده فرآورده های کشاورزی در اید و سرسبزی و طراوتش زبانزد خاص و عام گردد. این آبادی در شش کیلومتری مدینة النبی قرار داشت. امام رضا(علیه…
سه شنبه, 24 ارديبهشت 1392 ساعت 10:00
طبق یافته هاى نوین روانشناسى (تعامل) (1) یكى از اصول حاكم بر رفتار آدمى است انسان از جامعه و زمان خود تاءثیراتى مى پذیرد و متقابلا به اثر گذارى بر جامعه خود مى پردازد لذا براى دریافت موضعگیرى و سلوك شخص باید عصر و دوران فرد را شناخت و از حوادث آن با خبر بود. لذا ما نیز شایسته مى دانیم عصر امام را از مد نظر بگذرانیم تا عظمت حركت ایشان و فشارهایى را كه متحمل شدند بیشتر و بهتر درك كنیم .زندگى سیاسىدر دوران امام هادى قدرت سیاسى عباسیان در سراشیبى سقوط و انحطاط بود امنیت و آرامش…
سه شنبه, 24 ارديبهشت 1392 ساعت 10:00
اشاره : با نگاهی هرچند سطحی و گذرا به تاریخ زندگی اجتماعی انسان می‌توان دریافت که جوامع انسانی در حال حرکت و دگرگونی بوده و پیوسته شاهد تغییر و تحوّل در خود، اعضا، محیط و ... می‌باشند. به تعبیر جامعه شناسان: جامعه‌ی بدون وقفه، نیروهای درونی و بیرونی که ماهیّت، جهت و سرنوشت آن را تغییر می‌دهد، ایجاد کرده و پذیرای آن‌ها شده و آن‌ها را تحمل می‌کند. تمام جوامع چه به صورت ناگهانی و چه به گونه‌ای آرام یا محسوس، هر روز تغییراتی را به خود می‌بینند.([1]) بنابراین اصل تغییر، ذهن جامعه شناسان را به خود مشغول نمی‌سازد؛ زیرا…
سه شنبه, 22 اسفند 1391 ساعت 13:41
مقدّمه در بین وقایع مختلف تاریخ اسلام واقعه ای به گستردگی، نفوذ و ماندگاری عاشورا به ندرت می توان یافت. اکنون مراسم سوگواری عاشورا علاوه بر ایران و عراق که مرکز تجمّع شیعیان هستند، در لبنان، مصر، افغانستان، پاکستان، قفقاز و آذربایجان، هند، کشورهای حوزه خلیج فارس، یمن، ترکیه و حتّی کشورهای جنوب شرقی آسیا همه ساله با شور و شکوه فراوان برگزار می شود(1). چنین واقعه ای با نقش وسیعی که در حیات دینی کنونی بسیاری از جوامع مسلمان دارد شایسته آن است که از زوایای مختلف مورد مطالعه قرار گیرد تا هر چه بهتر شناخته شود. ما در…
سه شنبه, 22 اسفند 1391 ساعت 12:28
بازتاب تفکر عثمانی در حادثه ی کربلا چکیده بازشناسی تفکر سیاسی - مذهبی نیروهایی که در مقابل قیام امام حسین (علیه السلام) صف آرایی کردند و به انحای مختلف در شکست آن سهیم بودند از موضوعات مهمی است که می تواند در شناخت دقیق این برهه ی بسیار حساس تاریخ تشیع راه گشا باشد . این مقاله با ارائه ی برخی ادله و شواهد، حاکمیت تفکر عثمانی را بر این نیروها چه در کوفه و چه در کربلا نشان داده و آشکار ساخته که کوفی بودن نیروها را با تشیع آنان مساوی و ملازم دانستن، مغالطه ای تاریخی است که…
سه شنبه, 22 اسفند 1391 ساعت 11:16
از جمله رویدادهای مهمی که در تاریخ ایران از جایگاه والایی برخوردار است، سفر امام رضا علیه السلام به ایران و استقرار ایشان در مرکز خلافت، یعنی مرو(خراسان) در جایگاه ولایتعهدی است. هر چند این سفر با اصرارهای مأمون، خلیفه وقت عباسی، صورت پذیرفت؛ اما در عمل دارای آثار و پیامدهای درخشانی است. حضرت علی بن موسی، ملقب به رضا، در سال ۱۴۸ هجری قمری ۱۱ ذیقعده در مدینه به دنیا آمد.[۱] پدر آن حضرت امام موسی بن جعفر علیه السلام و نام مادرش را نجمه، سمانه و تُکْتَمْ و ام البنین ذکر کرده اند .[۲] به نظر می رسد…
شنبه, 23 دی 1391 ساعت 15:23
حضور اهل بیت(علیهم السلام) در اولین اربعین شهادت امام حسین(علیه السلام) بر سر مزار آن حضرت در کربلا از مسائلی است که در قرون اخیر برخی محققان شیعه درباره آن تشکیک کرده اند. در مقابل، برخی دیگر از اندیشمندان، درصدد رد این تشکیک و اثبات اربعین اول شده اند. این نوشتار ابتدا به دلایل منکران اربعین اول پرداخته و در ادامه به پاسخ گویی آن ها می پردازد، سپس با استفاده از قراین و شواهد دیگر، دیدگاه موافقان اربعین اول را تأیید می کند. مقدمه یکی از مباحث مهم تاریخ عاشورا که در این فصل درباره آن بحث و بررسی…
سه شنبه, 12 دی 1391 ساعت 15:30
1- نفوذ معنوى ثقة الاسلام كلينى در كافى و شيخ مفيد در ارشاد نقل مى كند: از حسين بن محمد اشعرى و محمد بن يحيى و ديگران كه گويند : احمد بن عبيدالله بن خاقان (وزير معتمد عباسى) و كيل املاك و مستغلات خليفه در قم و عامل اخذ ماليات از آنها بود، او در عداوت اهل بيت(عليهم السلام)بسيار شديد بود. روزى در مجلس او سخن از علويان و اهل بيت و مذهب آنها به ميان آمد، احمد گفت: من كسى از علويان را در سيرت و وقار و عفت و نجابت و عزت و شرف مانند حسن بن على…
سه شنبه, 14 آذر 1391 ساعت 11:51
اشارهبدون تردید یكی از مسؤولیت ها و وظایف مهمّ بزرگان و دانشمندان متعهّد، حفاظت از سنگر عقاید و معارف اسلام از دستبرد تحریف و تغییر، و به تبع آن مبارزه و ستیز با راهزنان فكر و اندیشه اسلامی است، چرا كه سكوت و تساهل در برابر آنها، علاوه بر این كه موجب تزلزل اندیشه مردم در اصول و اركان دین و تحریف حقایق می گردد، نوعی كتمان حقیقت نیز در پی دارد و انسان را مشمول این آیه می سازد كه: «اِنَّ الّذینَ یكْتُمُونَ ما اَنْزَلْنا مِنَ الْبَیناتِ وَالْهُدی مِنْ بَعْدِ ما بَینّاهُ للنّاسِ فِی الْكِتابِ اولئكَ یلْعَنَهُمُ اللّهُ وَ…
سه شنبه, 14 آذر 1391 ساعت 11:50
طلیعه یكى از اهداف و برنامه هاى كلى پیامبر و معصومان (علیهم السلام) حراست و مرزبانى از اندیشه هاى اسلامى بود كه با آغاز بعثت و دعوت پیامبر شروع شده و هریك از امامان بزرگوار به تناسب شرایط زمانى خود به این وظیفه مهم و خطیر پرداخته اند. چنان كه ملاحظه مى كنیم، حضرت محمد (صلى الله علیه و آله و سلم) با بسیارى از گروه ها همانند: دهرى ها، زنادقه، براهمه و غیر آنان و همچنین امامان (علیهم السلام) با افراد و گروه هاى بسیارى كه به ظاهر مسلمان بوده، اما افكار خارج از اندیشه هاى دینى و اسلامى…
سه شنبه, 14 آذر 1391 ساعت 11:49
تلاش های امام حسن عسكری(علیه السلام) برای جلوگیری از پیدایش تفرقه در میان مسلمانان از مهمترین نمودهای حیات كوتاه اما پربركت آن حضرت بود. آن امام همام علی رغم فشارهای سخت عباسیان و بحران های فراوان فكری و عقیدتی در جامعه آن روز می كوشید از بروز شكاف در میان جامعه مسلمانان و سوءاستفاده جریانات سیاسی و فكری بیگانه و وارداتی و یا درونی از این بحران ها جلوگیری كند. مقاله حاضر نیم نگاهی به این تلاش های ارزشمند دارد. با هم آن را از نظر می گذرانیم.ریشه یابی اختلافات و تفرقه هابی گمان اسلام با تحولات روزهای آغازین رحلت…
سه شنبه, 14 آذر 1391 ساعت 11:48
 چنانكه ديديم، خلفاى عباسى از هرگونه اعمال فشار و محدوديت نسبت به امامان دريغ نمى كردند و اين فشارها در عصر امام جواد و امام هادى و امام عسكرى در سامراء به اوج خود رسيد. شدت اين فشارها به قدرى بود كه سه پيشواى بزرگ شيعه كه در مركز حكومت آنها (سامراء) مى زيستند، با عمر كوتاهى جام شهادت نوشيدند : امام جواد در سن 25 سالگى، امام هادى در سن 41 سالگى و امام عسكرى در سن 28 سالگى كه جمعا 92 سال مى شود;و اين حاكى از شدت فشارها و صدمات رسيده بر آنها مى باشد. ولى در…
سه شنبه, 14 آذر 1391 ساعت 11:47
امام حسن بن علی عسکری (علیه السلام) یازدهمین امام شیعیان، بنا به نقل مرحوم کلینی در ماه ربیع الآخر ۲۳۲ قمری چشم به جهان گشود و ۲۸ سال زندگی کرد.ولادت ، وفاتامام حسن بن علی عسکری (علیه السلام) یازدهمین امام شیعیان، بنا به نقل مرحوم کلینی در ماه رمضان یا ربیع الآخر ۲۳۲ ق چشم به جهان گشود و ۲۸ سال زندگی کرد. ابن خلّکان تولد ایشان را روز پنجشنبه یکی از ماه های سال ۲۳۱ ق دانسته و قول دیگری نیز که ششم ربیع الآخر از سال ۲۳۲ باشد، نقل کرده است. شیخ مفید و سعد بن عبدالله، ربیع…
سه شنبه, 14 آذر 1391 ساعت 11:46
امام عسكرى، يازدهمين پيشواى شيعيان، در سال 232 هـ . ق چشم به جهان گشود (1). پدرش امام دهم، حضرت هادى (عليه السلام) و مادرش بانوى پارسا و شايسته، «حُدَيثه»، است (2) كه برخى، از او بنام «سوسن» ياد كرده اند (3). اين بانوى گرامى، از زنان نيكو كار و داراى بينش اسلامى بود و در فضيلت او همين بس كه پس از شهادت امام حسن عسكرى (عليه السلام) پناهگاه و نقطه اتّكاى شيعيان در آن مقطع زمانى بسيار بحرانى و پر اضطراب بود (4). از آنجا كه پيشواى يازدهم به دستور خليفه عباسى در «سامّرأ»، در محله «عسكر» سكونت…
سه شنبه, 14 آذر 1391 ساعت 11:43
یکی از راههای پی بردن به شخصیت واقعی انسانها، آگاهی از زمان آنهاست.با توجه بدین حقیقت، برآنیم تا نگاهی گذرا به عصر امام عسکری(عليه السلام) بیفکنیم تابخشی از عظمت شخصیت تابناک آن امام معصوم را دریابیم.دوران کودکی :امام عسکری(عليه السلام) در دوران کودکی شاهد اهانتهای متوکل عباسی به اهل بیت عصمت(عليهم السلام)، به ویژه پدر بزرگوارش امام هادی(عليه السلام)، بود. او می دیددشمن زیارت جدش امام حسین(عليه السلام) را ممنوع و حتی مزار مقدسش را با خاک یکسان کرده است.متوکل به خاطر احساس ترس از گرایش مردم به اهل بیت (عليهم السلام)فرمان داد امام هادی(عليه السلام) و خاندانش را دستگیر…
سه شنبه, 14 آذر 1391 ساعت 11:41
3 - فعاليتهاى سرّى سياسى امام عسكرى (عليه السلام) بررغم تمامى محدوديتهاى و كنترلهايى كه از طرف دستگاه خلافت به عمل مى آمد، يك سلسله فعاليتهاى سرّى سياسى را رهبرى مى كرد كه با گزينش شيوه هاى بسيار ظريف پنهانگارى، از چشم بيدار و مراقب جاسوسان دربار، بدور مى ماند. در اين زمينه نمونه هاى فراوانى به چشم مى خورد كه ذيلاً دو مورد آن را از نظر خونندگان محترم مى گذرانيم: 1 - «عثمان بن سعيد عَمرى» كه از نزديكترين و صميمى ترين ياران امام بود(51)،زير پوشش روغن فروشى فعاليت مى كرد. شيعيان و پيروان حضرت عسكرى (عليه السلام)…
سه شنبه, 14 آذر 1391 ساعت 11:40
اشاره : امام حسن عسكرى، عليه السلام، در هشتم ربيع الاول سال 260 ق. در حالى كه بيش از 28 سال از عمر شريفش نگذشته بود به شهادت رسيد و جهان از فيض وجود او محروم گشت. با شهادت آن امام، فرزند برومند ايشان، حضرت مهدى، ارواحنافداه - كه در آن زمان پنج سال بيشتر نداشت - عهده دار امامت شيعيان گرديد. دوران 250 ساله امامت شيعى كه با وفات پيامبر گرامى اسلام، صلى الله عليه وآله، در سال 11 ق. آغاز گرديد و با شروع غيبت صغرى و قطع رابطه مستقيم امام معصوم، عليه السلام، با جامعه اسلامى در سال 260 ق. پايان پذيرفت، به مقاطع مختلف با…
سه شنبه, 14 آذر 1391 ساعت 11:39
برخلاف آنچه ادّعا مي شد و خلفاي بني عباس مي كوشيدند با حيله گري و تظاهر، آن را به مردم بقبولانند، هيچ گاه اين خلفا نخواستند حقّي از علويان و شيعيان به ويژه اهل بيت (عليهم السلام) به آنها بازگردانده شود. افزون بر آن، فشاري كه از طرف حكومت بر اهل بيت (عليهم السلام) و شيعيانشان وارد مي شد، اگر بيش از زمان بني اميّه نبود، كمتر به نظر نمي رسيد. شايد تنها تفاوتي كه بني اميه با بني عباس داشتند، اين بود كه بني اميه دشمني خويش را با فرزندان و ياران حقيقي پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله وسلم)…
سه شنبه, 14 آذر 1391 ساعت 11:38