یکشنبه, 21 دی 1393 ساعت 10:00
خواندن 2119 دفعه

نگاهی به مصباح المتهجد - عباسعلی مردی


ابو جعفر محمد بن حسن طوسى، معروف به شيخ الطائفه :

به سال 385 ق در خراسان متولد شد و در سال 408ق يعنى در 23 سالگى به بغداد مهاجرت كرد و تا پايان عمر در عراق ماند
شيخ مفيد و سيد مرتضي علم الهدي از مشهورترين اساتيد شيخ طوسي هستند. مرجعيت علمي شيعه بعد از وفات سيد مرتضي علم الهدي در سال 436ق به شيخ طوسي رسيد.
شيخ طوسي تا سال 448 در بغداد بود و بعد از حمله عبد الملك، وزير متعصب طغرل بيك، به محله شيعه نشين بغداد از آنجا به نجف هجرت کرد و حوزه کوچک نجف را رونق بخشيد.
در کتابهاي فقهي هر گاه شيخ گفته مي شود مراد شيخ طوسي است و اگر شيخان گفته شود منظور شيخ طوسي و شيخ مفيد است.
از آثار علمي او النهايه و المبسوط در فقه، الخلاف در فقه مقارن، تمهيد الأصول و عده الأصول در اصول ، الرجال ، اختيار معرفه الرجال (رجال کشّي) در رجال، الفهرست در فهرست آثار علماي شيعه ، التبيان در تفسير و مصباح المتهجد در ادعيه است.
دو کتاب تهذيب الاحکام و الاستبصار او، دو کتاب از کتب اربعه حديثي شيعه است.

مصباح المتهجد :

ظاهراً برخي از شاگردان و اطرافيان شيخ از ايشان مي خواهند که کتابي بنويسد و عبادات سالانه را با ادعيه مربوط به آن عبادات بدون فروعات فقهي در آن کتاب به طور اختصار بياورد. شيخ نيز در پاسخ به تقاضاي آنان مصباح المتهجد را نگاشته است.
شيخ طوسي مصباح المتهجد را با موضوع طهارت آغاز مي کند و در ابتداي آن به بيان اقسام عبادات و کيفيت طهارت مي‌پردازد. احکام آبها،‌ وجوب ازاله نجاست، غسل ميت و غسلهاي مستحب از ديگر مطالب اين بخش هستند.
کتاب الصلات شامل ذکر شروط نماز، نمازهاي پنجگانه، اذان و اقامه و معرفي چندين نماز مستحبي است.
در ادامه اين بخش نماز شب، دو رکعت قبل از نماز شب، نماز حاجت در دل شب، و آنچه که شايسته است در صورت غفلت از نماز شب انجام گيرد، آمده است.
ذکر نافله نماز صبح و تعقيبات آن از قسمتهاي مفصل کتاب است.
بخش اعمال هفته دو قسمت است؛ ابتدا به بيان آنچه که در هر روز هفته انجام مي شود پرداخته و سپس آنچه که به هر يک از شب و روزهاي هفته تعلق دارد را نوشته است. نماز حاجت در روز پنجشنبه يکي از اين موارد است.
در اعمال روز جمعه، فضيلت روز جمعه، نماز امير المؤمنين و نماز فاطمه زهرا عليهما السلام، نماز طلب فرزند، نماز حاجت و ... بيان شده است.
در ادامه دعاهاي شب و روزهاي هفته، ادعيه دوازده ساعت منسوب به ائمه عليهم السلام، نماز اول ماه،‌ نماز باران، نمازهاي حاجت،‌ نماز شکر و نماز استخاره معرفي شده است.
آنگاه شروع به درج عبادات سالانه کرده است. شيخ طوسي ماه رمضان را آغاز سال مي داند و براي همين هم عبادات را از ماه رمضان شروع و تا ماه شعبان بيان کرده است.
در اين بخشها مناسبتها ذکر شده و دعا و نماز متعلق به هر کدام نقل شده است.
اگر چه کتاب براي بيان و معرفي عبادات مستحبي است اما به مناسبت به برخي از عبادات واجب و فروع متعلق به آنها نيز اشاره رفته است. زکات فطره يکي از اين موارد است که مقدار، محل مصرف و زمان تخريج زکات فطره بيان شده است.

تتميم مصباح المتهجد :

سيد رضى الدين على بن موسى بن طاوس در مقدمه فلاح السائل گفته است که ده کتاب مربوط به ادعيه را در تتميم مصباح المتهجد شيخ طوسي مي نويسد که فلاح السائل در اعمال شبانه روز؛ زهره الربيع در اعمال هفته؛ الدروع الواقيه در اعمال ماه ها و إقبال الأعمال در اعمال سال از آن جمله است.

برخي از خلاصه هاي مصباح :

مصباح المتهجد صغير؛ شيخ طوسي خود کتابش را خلاصه کرده است. اين کتاب را مکتبه علامه مجلسي به زودي منتشر خواهد کرد؛
قبس الإصباح في تلخيص المصباح از شيخ نظام الدين سليمان بن حسن مهرشتى؛
منهاج الصلاح في مختصر المصباح از علامه حلى؛ علامه افزون بر تلخيص مصباح بخشهايي نيز به آن افزوده است که باب اول (ماهيت دعا و آداب آن) و باب حادى عشر (در موضوع عقايد) از آن جمله است. دسته بندي زيباي مطالب از مزاياي منهاج الصلاح است. اين کتاب را مکتبه علامه مجلسي با تحقيق سيد عبدالحميد ميردامادي منشتر کرده است.
اختيار المصباح از سيد مجد الدين علي بن حسين بن حسان بن باقي قرشي حلي مشهور به ابن باقي از علماي قرن هفتم؛ مکتبه علامه مجلسي براي نخستين بار آن را به تحقيق مهدي دليري گلپايگاني در سال 1390ش در دو جلد منتشر کرده است.
منهاج الصلاح از شيخ عبد ربه حلي؛
مختصر المصباح، تلخيص مولي حيدرعلي بن محمد حسن شيرواني خواهر زاده و داماد علامه محمدباقر مجلسي؛
مختصر المصباح، سيد عبد الله شبر(د1242ق)؛

 

ترجمه :
ترجمه از سيد على بن محمد بن اسد الله امامى اصفهانى معاصر با صاحب رياض؛
ترجمه از شيخ عباس قمى (د 1359ق)، اين ترجمه در حاشيه مصباح چاپ شده است.

شروح مصباح :

شرح سيد بهاء الدين على بن غياث الدين عبد الكريم؛
شرح سيد زين الدين على بن عبد الحميد حسينى نجفى.

چاپهاي مصباح :

چاپ سنگي به سال 1338ق، به اهتمام حاجي عباس قلي خان (ملقب به حاج سهم الملك)؛
چاپ مرکز بحوث الحج والعمره به سال 1365ش در تهران؛
چاپ حسين اعلمي به سال 1377ش / 1418ق در بيروت؛
چاپ اسماعيل انصاري زنجاني با باب حادي عشر از علامه حلي؛
چاپ علي اصغر مرواريد با همکاري ابوذر بيدار به سال 1411ق در مؤسسه فقه الشيعه. يکي از چاپهاي بسيار خوب مصباح المتهجد است که برخي از ناشران از آن افست کرده‌اند. از مزاياي اين چاپ اعراب دعاها و درج فهارس سودمند در پايان کتاب است.


منبع : افق حوزه

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تازه کردن