نویسنده:  سیدامیر میرهلی چکیده مقاله: تاریخ دودمان اموی یکی از مهم‌ترین برهه‌های تاریخی در جهان اسلام است که تاریخ‌پژوهان پرشماری به بررسی آن پرداخته‌اند. کاوش در چگونگی برآمدن تا برافتادن این دودمان، شاخصه اصلی این پژوهش‌ها بوده است. اما فراکاوی و کالبدشکافی چرایی برآمدن و برافتادن امویان امری است که تاکنون چندان مورد توجه قرار نگرفته است. این در حالی است که در دهه‌های اخیر رهیافت‌های میان رشته‌ای و به دنبال آن بررسی چرایی برافتادن دودمان‌های تاریخی با بهره‌گیری از نظریات جامعه‌شناسی تاریخی، در تاریخ‌نگاری رواج چشم‌گیری داشته است. این نوشتار پژوهش‌های گوناگون صورت گرفته پیرامون امویان را در سه…
سه شنبه, 08 مهر 1399 ساعت 18:11
نویسندگان:  محمدطاهر عباس و سید علمدار حسین شاه چکیده مقاله: نسب‌شناسی را می‌توان شاخه‌ای از مطالعات شمرد که از نظر تاریخی، اجتماعی و حتی فقهی، دارای اهمیت بسیار، به‌ویژه برای شیعیان است. منابع نسب‌شناسی، آگاهی‌های اندکی در باره اعقاب عباس‌بن‌علی(علیه السلام) در اختیار ما می‌نهد. بر اساس مندرجات کتاب زاد الأعوان (تألیف‌یافته در سال ۱۳۱۵ق.) که تنها سند مورد استفاده منابع بعدی است، علویان عباسی‌تبارِ اواخر قرن پنجم هجری به هند آمدند و طایفه اعوان هند هم که اکنون علوی خوانده می‌شوند، بدیشان منسوب‌اند. این نوشتار، برای بررسی درستی این انتساب، منابع مورد استناد زاد الأعوان، یعنی سه کتاب: میزان…
پنج شنبه, 03 مهر 1399 ساعت 18:35
نویسنده: فاطمه مرضیه حسینی کاشانی چکیده ابن جوزی از علمای مشهور اهل سنت در قرن ششم هجری است که در معرفی احادیث جعلی در موضوعات مختلف ،یکی از بزرگترین کتب در این زمینه را نگاشته است. در تحقیق حاضر ،در پی بررسی و نقد روش و دیدگاه وی درتمییز احادیث موضوع ،به احادیث منتخب وی در باب فضائل اهل بیت در کتاب الموضوعات ،توجه شده است.در این راستا،پس از بیان کلیاتی در باره حدیث موضوع،شواهد وجود آن و علل پیدایش و گسترش آن در فصل نخست ،به تبیین ملاک ها و معیار هی لازم در بررسی اسناد و متون احادیث…
پنج شنبه, 03 مهر 1399 ساعت 18:22
چکیده ناصر بن عبدالله قفاری از جمله وهابیانی است که با تالیف کتب متعددی مانند کتاب "اصول مذهب الشیعه الامامیه الاثنی عشریه،" افترائات فراوانی را به مبانی تشیع وارد کرده است. او در این کتاب و در ذیل بحث، از دیدگاه شیعیان در مورد حجیت قرآن چند ادعا مطرح می کند که نگارنده در مقاله پیش رو به نقد و بررسی دو ادعای او می پردازد. اول اینکه شیعیان، حجیت قرآن را مشروط بر وجود قَیِّم و کلام ائمه خود می دانند؛ چنان که روایت «ان القرآن لایکون حجه الا بقیم»، بر این مسئله دلالت می کند. ثانیا شیعیان، معرفت…
سه شنبه, 01 مهر 1399 ساعت 15:10
نویسنده: اکرم منتظری هدشی چکیده مقاله می دانیم در جهان امروز اسلام؛امت اسلامی به صورت امت ها در آمده و هر امتی برای خود راه و رسمی دارد.با اینکه میان این گروه های برخاسته از یک اصل واحد،وحدت نظرهای بسیاری وجود دارد، اما متاسفانه دشمنان بیدار این امت واحد،بر روی نقاط اختلافی که بیشتر در حوزه مسائل کلامی نیز می باشد دست گذاشته ،با بزرگ نمایی و حتی تغییر ماهیت آنها،سعی در ایجاد شکاف های عمیق میان ایشان دارند.در راستای همین امر ،پایه ریزی مذهبی است جدای از اصل اسلام و با ظاهر مسلمانانی که داعیه داران آن بیشترین نقش…
یکشنبه, 02 شهریور 1399 ساعت 13:06
از جمله آیات محکم قرآن کریم است که علاوه بر روایات فراوان شیعه، به گواهی احادیث بی‌شمار منقول از طریق اهل سنت نیز در شأن پنج تن آل عبا نازل شده است، آیه مبارکه تطهیر است. این آیه حقیقت انسان‌های والایی را ترسیم می‌کند که با گذر از عوامل مادی و خاکی، به عالی‌ترین مرزهای عصمت و طهارت دست یافته،‌گوهر انسانیت را تنها به بهای رضوان الهی و خشنودی خداوند معامله کردند ؛ به گونه‌ای که اگر فضیلت و تقوای همه انسان ها یک جا جمع شود،‌قطره‌ای در برابر دریای بی‌کران فضائل آنها بیش نخواهد بود. اینان همان مفسران حقیقی…
دوشنبه, 13 مرداد 1399 ساعت 15:51
در برخی از منابع آمده است که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله حدیث سد ابواب را در رابطه با ابی بکر به کار برده است. و حتی بعضی اضافه کرده‌اند که رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله در اواخر عمر شریفشان چنین دستوری را صادر کرده‌اند. گفته‌اند پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله دستو داد همه درب‌ها غیر از درب خانه ابی بکر بسته شود. در نص دیگری نیز آمده است که همه درب‌ها غیر از پنجره ابی بکر بسته شود.[۱] در صحیح بخاری از ابن عباس نیز نقل شده است که همه درب ها غیر از درب منزل ابی بکر بسته شود.[۲] و از ابی بکر و از ابی…
دوشنبه, 13 مرداد 1399 ساعت 15:40
نویسندگان: اسحاقيان درچه جواد و حيدري چراتي حجت چکیده مقاله: یکی از شاخه های تصوف در دوره اخیر، «گنابادی» ها هستند. این گروه که شاخه ای از «نعمت اللهیه» اند، در موضوعات اعتقادی دارای عقایدی ویژه هستند. از جمله این که در موضوع انتظار و چگونگی تحقق ولایت در دوران غیبت و نیز وظایف منتظران برای بهره مندی از این ولایت، دیدگاه های خاصی دارند، مانند طرح ادعای نوعی نیابت خاصه در امور معنوی و ولایی برای بزرگان خود به منظور هدایت مردم توسط ایشان در دوران غیبت، لزوم بیعت پیروان با قطب فرقه در جهت استکمال ایمانی و پذیرش…
یکشنبه, 05 مرداد 1399 ساعت 11:26
نویسنده: علی رباني گلپايگاني در روایات اسلامی، هویت و شخصیت مهدوی موعود (عجل الله تعالی فرجه الشریف) که از باورهای مسلم نزد عموم مذاهب اسلامی است؛ دقیق و روشن بیان شده است. او مردی است از عترت و اهل بیت پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله وسلم)، همنام با آن حضرت، علوی، فاطمی و حسینی و نام پدر گرامی اش، «حسن» است. با این حال، در برخی از روایات، مهدی موعود (عجل الله تعالی فرجه الشریف)، از خاندان عباس، عموی پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله وسلم) و از نسل امام حسن مجتبی (علیه السلام) و نام پدرش، «عبداله» عنوان…
شنبه, 28 تیر 1399 ساعت 18:13
نویسندگان: سید احمد محمودی سید مهران طباطبایی پوده منبع: تاریخ اسلام و ایران دوره جدید پاییز 1392 شماره 19 (پیاپی 109) چکیده: بررسی و تحلیل دلایل ظن به امامت سید محمد از جمله مسائلی است که با وجود اهمیت آن، تاکنون مغفول مانده است. روایات دال بر تعلق امامت به فرزند بزرگ تر، وجود نص مبنی بر امامت سید محمد، عدم شناخت مفهوم بداء، عدم تصریح علنی بر امامت امام حسن عسکری (علیه السلام)، توجه و محبت خاص امام هادی (علیه السلام) به سید محمد، سابقه ی ظن به امامت اسماعیل و خفقان دوره ی عباسی و ایجاد محدودیت در…
دوشنبه, 13 آبان 1398 ساعت 15:15
نویسندگان: علی غفرانی منبع: پژوهش های اسلامی سال اول بهار 1387 شماره 2 چکیده ابن خلدون، مورخ و متفکر مسلمان سده هشتم در شمال آفریقابود که بانوشتن کتاب معروف «مقدمه» شهرت واعتبار جهانی یافت. این مقاله برآن است تا پس از نقل اندیشه ها و نظرات ابن خلدون (فیلسوف معروف شمال آفریقاکه به عقل گرایی وتفکر فلسفی در مسایل تاریخی مشهور است)، در مبحث خلافت وجانشینی پس از پیامبر اسلام به طور عام وبحث جانشینی حضرت علی (عليه السلام) به طور خاص، به بررسی آنها پرداخته وبا استناد به منابع تاریخی معتبر ومستند، به نقد این مطالب بپردازد وجبهه گیریهای…
پنج شنبه, 02 آبان 1398 ساعت 14:51
مقدّمه بر پائي عزاداري امري فطري است  و در ميان تمام ملّت‌ها و اقوام رواج دارد، ولی وهابیت بر خلاف روایات نبوی و سیره آن حضرت و صحابه ایشان، گریه بر امام حسین (عليه السلام‌) را بدعت و حرام می دانند و در رابطه با آن به شبهاتی تمسک می کنند. ابن تیمیه يکي از تئوريسين‌هاي اصلي وهابيت‌ به دلیل دفاع از امویان و داشتن دشمنی با اهل بیت عصمت و طهارت، عزاداری کردن برای امام حسين (عليه السلام‌) را بدعت می داند. او می گوید: «شيطان به واسطه كشته شدن حسين (عليه السلام‌)  براي مردم دو بدعت ايجاد كرده…
سه شنبه, 16 مهر 1398 ساعت 15:23
نویسندگان:  سید جعفر صادقی و عبدالهادی فقهی‌زاده و محمدهادی امین‌ناجی چکیده: عبدالله بن عباس در منابع روایی و تاریخی، دارای فضایل خاص و برجسته‌ای شمرده شده که هیچ یک از یاران پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله) را یارای رسیدن به آن‌ها نبوده است. ادعای رؤیت جبرئیل از سوی وی، دعای ویژه پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله) در حق او ـ که موجب می‌شود سخنان ابن عباس در تفسیر قرآن جایگاهی بلامنازع یابد ـ و القاب و مقامات ممتاز، از جمله این فضایل است. اما توجه به زمینه‌های شکل‌گیری خلافت عباسیان و درگیری‌های آنان با علویان و تحلیل روایات…
شنبه, 30 شهریور 1398 ساعت 18:34
نویسندگان:  محمدرضا احمدی ندوشن و محمدحسن زمانی منبع:  تاریخ اسلام سال شانزدهم زمستان 1394 شماره 4 (پیاپی 64) چکیده شاید بیشترین نقدها و شبهه افکنی های خاورشناسان درباره امامان شیعه: متوجه امام حسن مجتبی(علیه السلام) باشد. رویدادهای پر تنش دوران کوتاه خلافت امام(علیه السلام) که به صلح با معاویه انجامید و نیز حوادث پس از صلح، زمینه ساز بروز پرسش هایی فراوان در بین خاورشناسان شده است. پاسخ خاورشناسان به این پرسش ها در دو دسته کلی قابل تقسیم بندی است؛ دسته ای زبان به نقد امام(علیه السلام) گشوده اند و گروهی نیز با نگاهی واقع گرایانه به ارزیابی شرایط…
چهارشنبه, 27 شهریور 1398 ساعت 21:15
نویسندگان:  سید رضا قائمی علی راد منبع:  تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی سال چهارم بهار 1392 شماره 10 چکیده پژوهه حاضر نقد مقاله «Popular Shi’i Morning Rituals» (مقاله 44) از مجموعه «Shi’ism» نوشته دکتر پیتر چلکوفسکی است. نگاه ایشان به مراسم عزاداری شیعه با وجود بی طرفانه نگاشتن او، همانند نگاه بسیاری از مستشرقان کاستی هایی دارد. وی با بیانی توصیفی به شرح مراسم عزاداری در نواحی مختلف شیعه نشین جهان می پردازد. مبنای وی در بررسی این برنامه ها بر نگاه نمادین یک ناظر بیرونی و بدون کمک گرفتن از آموزه ها و مصادر شیعه استوار است. یکی از…
یکشنبه, 10 شهریور 1398 ساعت 15:43
نویسندگان:  ایلقار اسماعیل زاده منبع:  طلوع 1383 شماره 12 چکیده تاکنون درباره طبقات مفسران، کتابهای مختلفی نوشته شده است که بدون شک یکی از بارزترین آنها کتاب«التفسیر و المفسرون» تألیف دکتر محمدحسین ذهبی است. ذهبی در این اثر، علاوه بر مباحث تفسیری و تاریخی، به معرفی و نقد و بررسی کتب تفسیری نیز پرداخته است. اما وی در معرفی، نقد و بررسی تفاسیر مذهب اهل‌بیت(ع)، در چارچوب عدل و انصاف حرکت نکرده که این هم یا ناشی از کمبود اطلاعات وی از تفاسیر مذهب اهل‌بیت(ع) و یا به سبب تعارض با حوادث و وقایع روشن و انکار ناپذیر تاریخی است.…
دوشنبه, 04 شهریور 1398 ساعت 14:30
نویسندگان:  سید قاسم رزاقی موسوی منبع:  تاریخ اسلام سال چهاردهم بهار 1392 شماره 1 (پیاپی 53) چکیده دیر زمانی است که خاورشناسان، مطالعات درباره اسلام را، با انگیزه های مختلفی انجام می­دهند، اما پژوهش دانشگاهی و روشمند غربیان درباره شیعه، به کم­تر از یک قرن می­رسد. شیعه­پژوهی غربیان، در دهه­های اخیر رشد چشم­گیری داشته، اما امامت­پژوهی آن­ها چندان رونقی نداشته و به چند مقاله دائره­المعارفی و برخی کتاب­­ها درباره تاریخ تشیع منحصر است که به مناسبت از ائمه شیعه: بحث نموده­اند. بررسی و تبیین مقاله «امام کاظم علیه السلام » در دایرة المعارف اسلام لیدن که اتان کلبرگ آن را…
سه شنبه, 22 مرداد 1398 ساعت 18:48
نویسندگان:  محسن الویری سید علی حسین پور منبع:  تاریخ در آینه پژوهش سال هفتم زمستان 1389 شماره 4 (پیاپی 28) چکیده ابن تیمیه که آرا و آثار او پشتوانة اصلی وهابیت است، در گزاره­ای مدعی شده است که دو خلیفه نخست، در سریه­های متعددی سمت فرماندهی داشته­اند و امیرالمؤمنین علی(علیه السلام) جز در یک مورد، هیچگاه چنین نقشی را عهده­دار نبوده است. البته واکاوی منابع اهل سنت نشان می­دهد که تمام سریه های منسوب به ابوبکر، نام های مختلف برای تنها یک سریه است، علاوه بر اینکه فرماندهی او در این سریه نیز مورد تردید و انکار پژوهشگران قرار گرفته…
چهارشنبه, 16 مرداد 1398 ساعت 17:27
نویسندگان:  علیرضا شجاعی زند نادر صنعتی شرقی منبع:  مجله علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد 1383 شماره 3 چکیده در این مقاله نظرات وبر درباره رویکرد دنیاخواهانه اسلام را از مجموعه گردآوری شده « جامعه شناسی دین» به‌دست آورده و در یک دستگاه منطقی انسجام بخشیده‌‌ایم. سپس به دلایلی که وبر برای دنیاطلبی اسلام می‌آورد پرداخته و آنها را در ویژگی پیامبر به‌عنوان کاریزما و جنگجویان بدوی به‌ عنوان طبقه حامل پیام اسلام دسته‌بندی نموده ‌ایم. در بخش بعدی به سراغ نقد آرای وبر رفته و نقد خود را به دو حوزه نقد نظریه و نقد نظریه‌پرداز معطوف کرده‌ایم. در نقد…
سه شنبه, 08 مرداد 1398 ساعت 02:30
نویسنده: سيد جواد وحيدی امامت از مسایل مهم علم کلام، و تنها اصل اساسی است که شیعیان را از دیگر مذاهب اسلامی متمایز می کند. پژوهش حاضر دیدگاه مکاتب گوناگون کلامی را درباره امامت مورد بررسی قرار داده و نقاط اختلاف آن ها با دیدگاه کلامی امامیه را تبیین نموده است. غیر از امامیه، نزد سایر مکاتب کلامی، امامت از جایگاه والایی برخوردار نیست. اهل سنت امامت را به ریاست عمومی در امور دینی و دنیایی تعریف کرده اند درحالی که به اعتقاد امامیه, اداره شئون دنیوی مردم از پایین ترین مقامات امام است, زیرا امام واجد تمام شئون پیامبر(ص)،…
پنج شنبه, 27 تیر 1398 ساعت 16:33